Jak objawia się Twój stres

Zainteresowanie stresem

Psychologiczne badania nad stresem mają długą tradycję. Koncentrują się przede wszystkim na tym, jak człowiek funkcjonuje w sytuacji stresowej i jak wpływa ona na wyniki jego działań. Oraz oczywiście na tym, jak zoptymalizować proces radzenia sobie ze stresem.

Pojęcie stresu wprowadził do nauk o zdrowiu Hans Selye już w 1956 roku. Co go do tego skłoniło? Otóż zauważył on, że u większości pacjentów cierpiących z powodu różnych niedomagań cielesnych, występuje wiele wspólnych symptomów min.: utrata apetytu, osłabienie mięśni, podwyższone ciśnienie krwi, ... Uznał on, że symptomy te są niezależne od rodzaju choroby i doszedł do wniosku, że można je nazwać po prostu „syndromem choroby”. Definicja stresu podana przez Selye’go głosiła, że stres to niespecyficzna reakcja organizmu na wszelkie niedomagania lub inaczej syndrom niespecyficznych odpowiedzi na zagrażające bodźce.

Ale takie rozumienie stresu powstało 53 lata temu! I skupiała się przede wszystkim na fizjologicznej stornie stresu. Współczesna nauka PSYCHONEUROIMMUNOLOGIA, która traktuje człowieka holistycznie - przyjmując jedność ciała i ducha – udowodniła, iż stres wpływa na cały organizm i objawia się na wszystkich poziomach naszego funkcjonowania. Okazuje sie, że zarówno nasz układ nerwowy, hormonalny czy immunologiczny jest podatny na stres tak samo jak nasze serce czy żołądek. Podobnie jak sfera naszych myśli, emocji, zamierzonej i odruchowej aktywności.

Tak więc stres to prawdziwa ośmiornica, której macki docierają do każdego zakamarka naszego ciała i umysłu.

Stres jako rekcja na bodźce

Termin stres pochodzi z fizyki, gdzie odnosi się on do różnego typu napięć, nacisków lub sił, które działają na system. I jest to definicja, która wiele mówi o tym zjawisku. Konkretna i zwięzła - jak na naukę ścisłą przystało. W psychologi te wszelkiego typu siły oddziaływające na system - czyli na nas - noszą nazwę stresorów.
Stresor to zdarzenie (wewnętrzne lub zewnętrzne) lub bodziec, który wywołuje stres. I o dziwo, stresorem może być nie tylko bodziec negatywny - ale również pozytywny!

Amerykański psycholog Thomas H. Holmes stworzył skalę określającą wielkość stresu mierzoną w "jednostkach zmian życiowych" (ang. LCU - life change units). Według autora skali, istnieje ryzyko rozwinięcia się w ciągu dwóch lat poważnej choroby u ludzi, którzy uzyskali w sumie ponad 300 punktów LCU.

Oto lista przykładowych zdarzeń życiowych z odpowiadającym im wskaźnikiem LCU:

• Śmierć współmałżonka - siła wpływu: 100 LCU
• Rozwód - siła wpływu: 73 LCU
• Małżeństwo - siła wpływu: 50 LCU
• Ciąża - siła wpływu: 40 LCU
• Duży kredyt - siła wpływu: 31 LCU
• Kłopoty z teściową - siła wpływu: 29 LCU
• Zmiana miejsca zamieszkania - siła wpływu: 20 LCU
• Urlop - siła wpływu: 13 LCU
• Boże narodzenie - siła wpływu: 12 LCU

Stresory działają z różną siłą na różnych ludzi. Siła ich oddziaływania w dużej mierze zależy od tego, jakie znaczenie sami im nadamy. Czyli od tego, co myślimy na temat danego stresora (od naszej interpretacji zdarzeń: przeszłych, obecnych czy przewidywanych) oraz od tego, jak oceniamy nasze umiejętności poradzenia sobie z nim.

Zgodnie z takim rozumieniem - odczuwany przez nas stres będzie wypadkową trzech czynników i interakcji zachodzących pomiędzy nimi:
siły STRESORA + naszej OCENY SYTUACJI + REKCJI naszego ORGANIZMU (fizjologicznej lub psychicznej)

Objawy stresu

Jak pamiętasz siła bodźca wywołującego stres nigdy nie jest obiektywna, chodź pewne bodźce niezależnie od naszej oceny będą zapewne wywoływać mocne reakcje. Ocena sytuacji zależy zarówno od tego, jakie nadasz jej znaczeni (np. dla jednych rozwód to szansa na „nowe”, dla innych porażka i ból związany ze stratą partner) oraz jak oceniasz swoje możliwości poradzenia sobie z nią.  
Zaś fizjologiczna reakcja naszego organizmu na "zagrażający" nam bodziec to właśnie to, co potocznie nazywamy stresem. Ta fizjologiczna reakcja to właściwie cały kompleks reakcji – począwszy od reakcji emocjonalnych (strach, złość, lęk, ...) - poprzez pobudzenie podwzgórza, będącego "komunikatorem" między układem nerwowym a hormonalnym, którego sygnały neurohormonalne stymulują aktywność wydzielniczą przysadki mózgowej - a ta, z kolei, aktywuje hormony przyśpieszające metabolizm organizmu ...

W efekcie doświadczamy takich objawów stresu, jak:

• wzmożone napięcie mięśni, zwłaszcza w szyjnej lub dolnej części kręgosłupa
• uczucie obecności ciała obcego w gardle i związane z tym chrząkanie
• częste, migrenowe bóle głowy
• podniesione ciśnienie krwi
• zaburzenia ze strony układu pokarmowego, zespół drażliwego jelita, mdłości, utratę apetytu (lub nadmierny apetyt)
• kłopoty z sercem, duszności
• zawroty głowy, uczucie zmęczenia i słabości
• obniżony nastrój, kłopoty z koncentracją, zapominanie
• kłopoty ze snem
• ogólną drażliwość
• stany lękowe.

U każdego z nas stres będzie przejawiał się jako różna konfiguracja powyższych objawów, jedne będą dominować, a inne mogą się w ogóle nie pojawić. Możliwa jest również taka sytuacja, że nasz organizm wytworzy swoiste reakcje na stres, takie, które na pierwszy rzut oka ze stresem mogą nie mieć nic wspólnego. Dlatego tak ważna jest obserwacja samego siebie. Analizowanie reakcji naszego ciała i umysłu na kilku poziomach równocześnie: myśli, emocji, doznań z ciała, zachowań. Bo kto jak nie Ty sama możesz najlpiej poznać siebie i sobą sterować?

Jak objawia się Twój stres - ćwiczenie

Przypomnij sobie kilka sytuacji, kiedy byłeś ewidentnie zestresowany. Wybierz jedną z nich - tą, w której poziom doświadczanego stresu był jeszcze "do zniesienia". Przywołaj ją najpełniej jak możesz i opisz zgodnie z następującymi punktami:

• fakty - gdzie wówczas byłeś (otoczenie), co robiłeś (wykonywane czynności), co wywołało Twój stres (stresory)?

Po wykonaniu tej części ćwiczenia będziesz miał jasność jakie czynniki "zewnętrzne" wywołały Twój stres.

• emocje - jakie uczucia wywołało w Tobie pojawienie się stresorów?
• myśli - co działo się z Twoimi myślami , jaki był tok Twojego myślenia?
• doznania cielesne - jakie odczucia z ciała towarzyszyły Ci w tej sytuacji, po czym dokładnie wiedziałeś, że to właśnie jest stres?

Po wykonaniu tej części ćwiczenia będziesz miał jasność jak objawiała się w tej sytuacji Twój stres na poziomie emocji, myśli i reakcji ciała.

• jakie działania podjąłeś - jak poradziłeś sobie lub próbowałeś sobie poradzić ze stresem i z całą tą sytuacją?

Po wykonaniu tej części ćwiczenia będziesz miał jasność w jaki sposób objawy stresu wpłynęły na efektywność Twoich działań.

A teraz zadaj sobie pytanie: jakie efektywniejsze działania - patrząc na to teraz „na trzeźwo” - mógłbyś podjąć w opisanej sytuacji?

A teraz "zaprogramuj się" na przyszłość:

• spreparuj jakieś zdanie, które możesz powiedzieć do siebie gdyby podobne stresory wystąpiły ponownie - takie, które przekierowuje Twoją uwagę precyzyjnie na to, CO MOŻESZ ZROBIĆ w tej sytuacji i JAKIE DZIAŁANIA ZARADCZE możesz podjąć
• przygotuj sobie zestaw narzędzi - reakcji, działań, metod, plan, ... - które pomogą Ci poradzić sobie z identyczną lub podobną sytuacja, gdyby znowu pojawiła się w przyszłości.

Na koniec usiądź na chwilę w skupieniu i zbadaj, co teraz dzieje się w Tobie? Czy masz poczucie, że jeszcze lepiej poradzisz sobie w podobnej sytuacji w przyszłości? Co myślisz o swoich umiejętnościach stawienia czoła stresowi? Co warto zrobić w tym obszarze?